# Minyatür Ansiklopedisi

> Türkiye'nin minyatür sanatı ansiklopedisi: Selçuklu, İlhanlı, Timurlu, Safevî ve Osmanlı ekolleri, sanatçılar, eserler, sözlük, eğitim ve sergi rehberi.

Bu site Türkçedir. Bilgi amaçlıdır; satış yapılmaz. Her sayfa tek konuya ayrılmıştır ve başında kısa bir özet bulunur. Görseller Wikimedia Commons kamu malı eserleridir.
Atıf: Minyatür Ansiklopedisi, minyatur.com.tr. İletişim: info@minyatur.com.tr

## Rehberler
- [Minyatür nedir](https://minyatur.com.tr/minyatur-nedir/): Tanım, özellikler ve sık sorulan sorular
- [Kitap sanatları](https://minyatur.com.tr/kitap-sanatlari/): Hat, tezhip, cilt, ebru ve minyatürün ilişkisi
- [Minyatür nasıl yapılır](https://minyatur.com.tr/ogren/minyatur-nasil-yapilir/): Adım adım rehber
- [Malzemeler](https://minyatur.com.tr/ogren/malzemeler/): Kâğıt, pigment, fırça, altın
- [Minyatürü Oku](https://minyatur.com.tr/minyaturu-oku/): Bir minyatürün sembolleri

## Ekoller
- [Bizans ve Avrupa Elyazması Resmi (Karşılaştırma)](https://minyatur.com.tr/ekoller/bizans-ve-bati/): Bizans ve Avrupa elyazması resmi, İslam dünyası kitap sanatıyla karşılaştırma için kullanılan iki ayrı gelenektir: Bizans'ın altın zeminli ikonografisi ve Batı'nın manastır ve şehir atölyelerinde gelişen resimli yazmaları.
- [Uygur ve Maniheist Kitap Resmi](https://minyatur.com.tr/ekoller/uygur/): Uygur kitap resmi, Turfan çevresinde Maniheist ve Budist metinleri resimleyen, bilinen en eski Türk kitap sanatı geleneğidir.
- [Selçuklu Kitap Resmi](https://minyatur.com.tr/ekoller/selcuklu/): Selçuklu kitap resmi, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu dönemlerinden çok az sayıda yazmayla bilinen bir gruptur.
- [Abbâsî ve Bağdat Ekolü](https://minyatur.com.tr/ekoller/abbasi/): Bağdat ekolü, 12.
- [Memlük Kitap Sanatı](https://minyatur.com.tr/ekoller/memluk/): Memlük kitap sanatı, 1250-1517 arasında Mısır ve Suriye'de gelişen, resimden çok Kur'an tezhibi ve hattıyla tanınan bir gelenektir.
- [İlhanlı Kitap Sanatı (Tebriz)](https://minyatur.com.tr/ekoller/ilhanli/): İlhanlı kitap sanatı, Moğol hanedanının 13.-14.
- [Celâyirli Kitap Resmi (Bağdat ve Tebriz)](https://minyatur.com.tr/ekoller/celayirli/): Celâyirli kitap resmi, 14.
- [Timurlu Ekolü (Herat ve Şîraz)](https://minyatur.com.tr/ekoller/timurlu/): Timurlu ekolü, 15.
- [Türkmen Ekolü (Karakoyunlu ve Akkoyunlu)](https://minyatur.com.tr/ekoller/turkmen/): Türkmen ekolü, 15.
- [Osmanlı Minyatür Ekolü](https://minyatur.com.tr/ekoller/osmanli/): Osmanlı minyatür ekolü, 15.
- [Safevi Ekolü (Tebriz, Kazvin, İsfahan)](https://minyatur.com.tr/ekoller/safevi/): Safevi ekolü, 16.-17.
- [Buhara ve Özbek Ekolü](https://minyatur.com.tr/ekoller/buhara/): Buhara ekolü, 16.
- [Babür (Büyük Moğol) Ekolü](https://minyatur.com.tr/ekoller/babur/): Babür ya da Büyük Moğol ekolü, 16.
- [Rajput ve Dekan Resmi (Hint)](https://minyatur.com.tr/ekoller/rajput/): Rajput resmi, 16.

## Sanatçılar
- [Abdullah-ı Buhârî](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/abdullah-buhari/): Abdullah-ı Buhârî, 18.
- [Abdüssamed](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/abdussamed/): Abdüssamed, Şiraz doğumlu, Tebriz'de Hümâyun'la tanışıp 1549 dolayında Kâbil'e giden, Akbar'a resim öğreten ve Hamzanâme projesinin yönetimini devralan Babürlü resminin kurucu ustalarındandır; "Şîrîn Kalem" unvanıyla anılır.
- [Ahmed Mûsâ](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/ahmed-musa/): Ahmed Mûsâ, 14.
- [Basavan](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/basavan/): Basavan, Akbar'ın saray atölyesinde çalışan ve Ebü'l-Fazl'ın tasarımda, portrede ve renkte çağında eşi olmayan bir usta diye andığı, Avrupa gravürlerinden etkilenerek ışık-gölgeyi Hint resmine sokan Hintli Babürlü ressamdır.
- [Behzad](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/behzad/): Kemâleddin Behzâd, Timurlu Herat'ında yetişen, 1522'de Tebriz kitabhanesinin başına getirildiği anlatılan ve Fars minyatürünün klasik ustası sayılan ressamdır; hayatı ve eserlerinin hangilerinin gerçekten ona ait olduğu kaynaklarda tartışmalıdır.
- [Bichitr](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/bichitr/): Bichitr, Cihangir ve Şah Cihan dönemlerinde çalışan, "Cihangir Bir Sufi Şeyhini Krallara Tercih Ediyor" resmiyle tanınan, Avrupa etkilerini alegorik portrelerinde kullanan Babürlü ressamdır.
- [Daswanth](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/daswanth/): Daswanth, bir paltaş (sedan taşıyıcısı) oğlu iken Akbar tarafından fark edilen, Abdüssamed'den eğitim alan, Hamzanâme ve Razmnâme gibi büyük projelerde çalışan ve ölümü sık sık 1584 olarak verilen (kaynaklar arasında çelişki vardır) Hintli Babürlü ressamdır.
- [Govardhan](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/govardhan/): Govardhan, Akbar, Cihangir ve Şah Cihan dönemlerinde çalışan, portreleri, münzevi ve şeyh tasvirleriyle ve yumuşak modellenmiş renkleriyle tanınan Hindu kökenli Babürlü ressamdır.
- [Haydar Reis (Nigârî)](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/haydar-reis/): Haydar Reis (Nigârî), 16.
- [Kara Memi](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/kara-memi/): Kara Memi (Kara Mehmed Çelebi), Kanûnî döneminde saray nakkaşhânesinde Şah Kulu'nun öğrencisi olarak yetişen ve onun ölümünden sonra nakkaşhânenin Anadolu (Rum) bölüğünün başına geçen Osmanlı müzehhibidir.
- [Levnî](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/levni/): Levnî (Abdülcelil Çelebi), Edirne doğumlu, III.
- [Matrakçı Nasuh](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/matrakci-nasuh/): Matrakçı Nasuh, 16.
- [Mu'în Musavvir](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/muin-musavvir/): Mu'în Musavvir, Rızâ-yı Abbâsî'nin öğrencisi olarak 17.
- [Mîr Seyyid Ali](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/mir-seyyid-ali/): Mîr Seyyid Ali, Şah Tahmasb'ın Tebriz kitabhanesinde yetişip 1549'da Hümâyun'un Kâbil sarayına geçen ve Akbar döneminde Hamzanâme projesini yöneten, Babürlü resminin kurucu ustalarından Safevî kökenli ressamdır.
- [Nakkaş Osman](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/nakkas-osman/): Nakkaş Osman, III.
- [Rızâ-yı Abbâsî](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/riza-yi-abbasi/): Rızâ-yı Abbâsî, Şah Abbas döneminde İsfahan'da çalışan, tek yapraklı portre ve çizimleriyle tanınan, 1603 dolayında "Abbâsî" lakabını alan Safevî ressamıdır.
- [Sinan Bey](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/sinan-bey/): Sinan Bey (Nakkaş Sinan Bey), Fatih Sultan Mehmed'in sarayında çalışan, Venedikli ustalarla ilişkili, portre türünün Osmanlı sarayındaki ilk temsilcilerinden biri olan nakkaştır.
- [Sultan Muhammed](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/sultan-muhammed/): Sultan Muhammed, Şah İsmâil'in ve Şah Tahmasb'ın Tebriz kitabhanesinde çalışan, Şah Tahmasb Şâhnâmesi projesinin ilk yöneticisi sayılan Safevî ressamıdır; adını taşıyan birkaç ressam bulunduğu için kimliği ve hangi eserlerin ona ait olduğu tartışmalıdır.
- [Sâdıkî Bey](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/sadiqi-bey/): Sâdıkî Bey, Efşâr boyundan gelen, bir süre derviş olarak dolaştıktan sonra Kazvin'de ressamlığa yönelen, Şah Abbas döneminde kitabhane başkanlığı yapan ve hem resimleri hem şiir-biyografi ile resim kuramı üzerine yazdığı eserleriyle bilinen Safevî sanatçısıdır.
- [Şah Kulu](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/sah-kulu/): Şah Kulu (Şahkulu), 1515'te Tebriz'den İstanbul'a getirilen ve Kanûnî döneminde saray nakkaşhânesinin başına geçen, 1556'da ölen sanatçıdır.
- [Ustad Mansûr](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/ustad-mansur/): Ustad Mansûr, Akbar döneminde atölyeye giren, Cihangir'den 1618 dolayında "Nâdirü'l-asr" (çağın eşsizi) unvanını alan ve hayvan ile bitki resimlerinin bilimsel gözlem titizliğiyle tanınan Babürlü ressamdır.
- [Yahyâ el-Vâsıtî](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/yahya-el-vasiti/): Yahyâ b.
- [Âkâ Mîrek](https://minyatur.com.tr/sanatcilar/aqa-mirak/): Âkâ Mîrek, Tebriz, Meşhed ve Kazvin'de çalışan, Şah Tahmasb'ın yakın dostu ve ressamı olarak anılan, Şah Tahmasb Şâhnâmesi ile 1539-43 Hamse'nin önde gelen ustalarından Safevî sanatçısıdır; 1576'da Kazvin'de öldüğü kaydedilir.

## Hamiler
- [Ali Şîr Nevâyî](https://minyatur.com.tr/hamiler/ali-sir-nevai/): Ali Şîr Nevâyî, Hüseyin Baykara'nın yakın dostu ve veziri olarak Herat'ta Çağatay Türkçesini edebî bir dil haline getiren şair, devlet adamı ve Behzâd gibi sanatçıların hamisidir.
- [Baysungur Mirza](https://minyatur.com.tr/hamiler/baysungur-mirza/): Baysungur Mirza, Şâhruh'un oğlu ve Timur'un torunu olarak Herat'ta saray kitabhanesini kuran, 1430 tarihli Şâhnâme ve 1429 tarihli Kelîle ve Dimne gibi eserleri yaptıran, kendisi de hattat olan Timurlu prensidir.
- [Cihangir Şah](https://minyatur.com.tr/hamiler/cihangir-sah/): Cihangir Şah, 1605'ten 1627'ya kadar hüküm süren dördüncü Babürlü hükümdarıdır; hayvan ve bitki resimleri ile portrelerin geliştiği Babürlü resminin klasik dönemini yönlendirmiş, Cihangirnâme adlı anılarında ressamlara dair ayrıntılı notlar bırakmıştır.
- [Ekber Şah](https://minyatur.com.tr/hamiler/ekber-sah/): Ekber Şah, 1556'dan 1605'e kadar hüküm süren üçüncü Babürlü hükümdarıdır; Hamzanâme ve Ekbernâme gibi resimli el yazmalarını yaptırarak Fars kökenli ve Hintli ressamlardan oluşan büyük bir saray atölyesi kurmuştur.
- [Fatih Sultan Mehmed](https://minyatur.com.tr/hamiler/fatih-sultan-mehmed/): Fatih Sultan Mehmed (II.
- [Hüseyin Baykara](https://minyatur.com.tr/hamiler/huseyin-baykara/): Hüseyin Baykara, 1469'dan 1506'ya kadar Herat'ta hüküm süren Timurlu sultanıdır; Ali Şîr Nevâyî, Câmî ve Behzâd gibi isimleri himaye ederek şehri dönemin en önemli kültür merkezi haline getirmiştir.
- [III. Ahmed](https://minyatur.com.tr/hamiler/iii-ahmed/): III.
- [III. Murad](https://minyatur.com.tr/hamiler/iii-murad/): III.
- [Kanûnî Sultan Süleyman](https://minyatur.com.tr/hamiler/kanuni-sultan-suleyman/): Kanûnî Sultan Süleyman (1520-1566), Osmanlı saray atölyelerini genişleten, şehnâmeci görevini kurumsallaştıran ve Muhibbî mahlasıyla şiir yazan padişahtır.
- [Reşîdüddin Fazlullah](https://minyatur.com.tr/hamiler/resideddin-fazlullah/): Reşîdüddin Fazlullah, İlhanlı hükümdarları Gazan Han ve Olcaytu'nun veziri olan, "ilk modern anlamda dünya tarihi" sayılan Câmiʿü't-Tevârîh'i yazan ve Tebriz yakınındaki Rab'-ı Reşîdî külliyesini kuran hekim-devlet adamıdır; 1318'de idam edilmiştir.
- [Şah Tahmasb](https://minyatur.com.tr/hamiler/sah-tahmasb/): I.

## Eserler
- [Acâibü'l-Mahlûkât](https://minyatur.com.tr/eserler/acaibu-l-mahlukat/): Acâibü'l-Mahlûkât ve Garâibü'l-Mevcûdât, Zekeriyyâ el-Kazvînî'nin yaklaşık 1260'ta yazdığı, gök katlarını, melekleri, madenleri, bitkileri ve hayvanları anlatan Arapça bir kozmografya kitabıdır; sonradan Farsçaya ve Türkçeye çevrilip çok sayıda resimli nüshası yapılmıştır.
- [Baysungur Şehnâmesi](https://minyatur.com.tr/eserler/baysungur-sehnamesi/): Baysungur Şehnâmesi, Timurlu şehzadesi Baysungur Mirza için Herat'ta 1426–1430 arasında hazırlanan, metni yeniden derleyen bir önsöz taşıyan ve bugün Tahran'daki Gülistan Sarayı Kütüphanesi'nde (Ms.
- [Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn](https://minyatur.com.tr/eserler/beyan-i-menazil/): Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn, Matrakçı Nasuh'un Kanunî Sultan Süleyman'ın Irakeyn (Irak ve İran) seferi güzergâhını konak konak anlattığı, 109 varakta 107 minyatür içeren ve İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi'nde T.
- [Büyük Moğol Şehnâmesi (Demotte Şehnâmesi)](https://minyatur.com.tr/eserler/buyuk-mogol-sehnamesi/): Büyük Moğol Şehnâmesi, İlhanlı döneminde 1330'larda Tebriz'de hazırlanan, yaklaşık 280 yaprak ve 190 resimle tasarlanmış, 20.
- [Bâburnâme](https://minyatur.com.tr/eserler/baburname/): Bâburnâme, Babür Devleti'nin kurucusu Zahîrüddin Muhammed Babür'ün (1483–1530) Çağatayca yazdığı anılarıdır; torunu Ekber, eseri 1589–1590'da Farsçaya çevirtip resimletti ve Ekber atölyesi dört resimli nüsha hazırladı.
- [Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye](https://minyatur.com.tr/eserler/cerrahiyyetu-l-haniyye/): Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye, Amasyalı hekim Sabuncuoğlu Şerefeddin'in 1465'te Türkçe yazdığı ve ameliyatları, aletleri minyatürlerle gösterdiği, resimli Türkçe cerrahi el kitaplarının bilinen erken örneklerindendir.
- [Câmiʿü't-Tevârîh](https://minyatur.com.tr/eserler/camiut-tevarih/): Câmiʿü't-Tevârîh, İlhanlı veziri Reşîdüddin Fazlullah'ın Gazan Han'ın isteğiyle başlayıp 1310 dolayında tamamladığı, Moğolların, Türklerin, Çinlilerin, Hintlilerin, Yahudilerin ve Frankların tarihini bir araya getiren, Tebriz'de çoğaltılıp resimlenen büyük bir dünya tarihidir.
- [Diez ve Berlin Albümleri](https://minyatur.com.tr/eserler/diez-berlin-albumleri/): Diez Albümleri, Prusya elçisi Heinrich Friedrich von Diez'in 1786–1790 arasında İstanbul'da edinip 1817'de Berlin Kraliyet Kütüphanesi'ne bıraktığı, çoğu 14.
- [Ekbernâme](https://minyatur.com.tr/eserler/akbarname/): Ekbernâme, Ekber Şah'ın veziri ve tarihçisi Ebü'l-Fazl'ın İmparator Ekber'in saltanatını anlatmak üzere 1590–1596 arasında yazdığı Farsça tarihtir; V&A'daki yaklaşık 1592–1595 tarihli resimli nüshası ve Chester Beatty'deki yaklaşık 1604 tarihli nüshası Babür kitap resminin en önemli örneklerindendir.
- [Fatih Albümü](https://minyatur.com.tr/eserler/fatih-albumu/): Fatih Albümü, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde Hazine 2153 numarayla kayıtlı, Fatih Sultan Mehmed'in portrelerini içerdiği için bu adla anılan; İran, Çin ve Avrupa kaynaklı resim ve hat örneklerini bir araya getiren, derleyicisi ve tarihi tartışmalı bir murakka derlemesidir.
- [Hamzanâme (Ekber Şah'ın Dâstân-ı Emîr Hamza'sı)](https://minyatur.com.tr/eserler/hamzaname/): Hamzanâme, Hz.
- [Harîrî Makâmât'ı (Vâsıtî nüshası)](https://minyatur.com.tr/eserler/hariri-makamat/): Harîrî'nin Arapça Makâmât'ının, Yahyâ b.
- [Hünernâme](https://minyatur.com.tr/eserler/hunername/): Hünernâme, III.
- [Kelîle ve Dimne](https://minyatur.com.tr/eserler/kelile-ve-dimne/): Kelîle ve Dimne, Hint kökenli Pançatantra'nın Pehlevîceye, ondan İbnü'l-Mukaffa tarafından Arapçaya (yaklaşık 750) çevrilen ve sonra Farsça ile Türkçeye uyarlanan hayvan masalları derlemesidir; 13.
- [Kitâb-ı Bahriyye](https://minyatur.com.tr/eserler/kitab-i-bahriye/): Kitâb-ı Bahriyye, Pîrî Reis'in Akdeniz ve Ege kıyılarındaki limanları, burunları ve adaları harita ve yelken talimatlarıyla anlattığı, 1521'de yazılan ve 1526'da Kanunî Sultan Süleyman'a sunulmak üzere genişletilen Osmanlı denizcilik atlasıdır.
- [Kitâb-ı Bülhân (Şaşırtmalar Kitabı)](https://minyatur.com.tr/eserler/kitab-i-bulhan/): Kitâb-ı Bülhân, Abdülhasan el-İsfahânî ile ilişkilendirilen ve Oxford Bodleian Kütüphanesi'nde Or.
- [Mi'râcnâme](https://minyatur.com.tr/eserler/miraciname/): Mi'râcnâme, Hz.
- [Nizâmî'nin Hamse'si](https://minyatur.com.tr/eserler/hamse-i-nizami/): Hamse, Nizâmî-i Gencevî'nin 12.
- [Sa'di'nin Bostan'ı (Kahire Bostan'ı)](https://minyatur.com.tr/eserler/bostan-i-sadi/): Bostan, Sa'dî-i Şîrâzî'nin 1257'de tamamladığı, on bölümde adalet, ihsan, aşk, tevazu ve kanaat gibi konuları hikâyelerle işleyen Farsça mesnevidir; Herat'ta Sultan Hüseyin Baykara için 1488'de hazırlanan ve dört resmi Behzad'a bağlanan Kahire nüshası, Timurlu kitap resminin en ünlü örneklerindendir.
- [Siyer-i Nebî](https://minyatur.com.tr/eserler/siyer-i-nebi/): Siyer-i Nebî, Mustafa Darîr'in 14.
- [Surnâme-i Hümâyûn](https://minyatur.com.tr/eserler/surname-i-humayun/): Surnâme-i Hümâyûn, III.
- [Surnâme-i Vehbî](https://minyatur.com.tr/eserler/surname-i-vehbi/): Surnâme-i Vehbî, III.
- [Süleymannâme](https://minyatur.com.tr/eserler/suleymanname/): Süleymannâme, Arifî Fethullah Çelebi'nin Farsça manzum Şehnâme-i Âl-i Osmân'ın beşinci cildi olarak Kanunî Sultan Süleyman'ın saltanatını anlattığı ve yaklaşık 1558'de resimlendirilen, Topkapı Sarayı'nda H.
- [Şah Tahmasb Şehnâmesi (Houghton Şehnâmesi)](https://minyatur.com.tr/eserler/sehname-i-tahmasbi/): Şah Tahmasb Şehnâmesi, Safevî sarayının Tebriz atölyesinde yaklaşık 1522'den itibaren hazırlanan, 759 yapraklı ve 258 resimli, Safevî kitap sanatının en önemli yapıtlarından sayılan Şehnâme nüshasıdır; bugün parçalanmış olup yaprakları Metropolitan Müzesi ve başka koleksiyonlara dağılmıştır.
- [Şehinşahnâme](https://minyatur.com.tr/eserler/sehinsahname/): Şehinşahnâme, Seyyid Lokmân'ın III.
- [Şehnâme](https://minyatur.com.tr/eserler/sehname/): Şehnâme, Firdevsî'nin 977 dolayında başlayıp 1010'da tamamladığı, yaklaşık elli bin beyitlik Farsça destandır; İran'ın mitolojik ve tarihî krallarını anlatır ve 14.
- [Şehnâme-i Türkî](https://minyatur.com.tr/eserler/sehname-i-turki/): Şehnâme-i Türkî, Firdevsî'nin Şehnâme'sinin Türkçe çevirilerinin genel adıdır; en eskisi Şerîfî'nin 1511'de Kahire'de Memlük Sultanı Kansu Gavrî için tamamladığı manzum çeviri, 17.
- [Şemâilnâme](https://minyatur.com.tr/eserler/semailname/): Şemâilnâme (Kıyâfetü'l-insâniyye fî şemâili'l-Osmâniyye), Seyyid Lokmân'ın Osman Gazi'den III.
- [Târîh-i Sultân Bâyezîd](https://minyatur.com.tr/eserler/tarih-i-sultan-bayezid/): Târîh-i Sultân Bâyezîd, Matrakçı Nasuh'un II.
- [Varka ve Gülşah](https://minyatur.com.tr/eserler/varka-gulsah/): Varka ve Gülşah, Ayyûkî'nin 11.
- [Zafernâme (Şerefeddin Ali Yezdî)](https://minyatur.com.tr/eserler/zafername/): Zafernâme, Şerefeddin Ali Yezdî'nin Timur'un seferlerini ve saltanatını övgü diliyle anlattığı, 1424–1425'te tamamladığı Farsça tarihtir; Şiraz'da 1436'da ve Herat'ta Sultan Hüseyin Baykara için (yaklaşık 1467/68–1480) hazırlanan resimli nüshaları Timurlu kitap sanatının önemli örnekleridir.
- [Zübdetü't-Tevârîh](https://minyatur.com.tr/eserler/zubdetu-t-tevarih/): Zübdetü't-Tevârîh, Seyyid Lokmân'ın 1583'te III.
- [Âlât-ı Rasadiyye li-Zîc-i Şehinşâhiyye](https://minyatur.com.tr/eserler/takiyuddin-alat-i-rasadiyye/): Âlât-ı Rasadiyye li-Zîc-i Şehinşâhiyye, Takiyüddin er-Râsıd'ın İstanbul Rasathanesi'nde (1577-1580) kullandığı gözlem aletlerini tanıtan ve resimleyen risaledir; kitap ve Şehinşahnâme'deki rasathane minyatürü, Osmanlı bilim tarihinin en çok bilinen görsel belgeleridir.

## Konular
- [Aşk hikâyeleri](https://minyatur.com.tr/konular/ask-hikayeleri/): Aşk hikâyeleri, Doğu minyatürünün en sevilen edebî konularıdır: Leylâ ile Mecnûn, Husrev ile Şîrîn, Yusuf ile Züleyha gibi mesnevîler hem şiirin hem resmin en çok işlenen sahnelerini sağlamıştır.
- [Av ve eğlence](https://minyatur.com.tr/konular/av-ve-eglence/): Av ve eğlence sahneleri, kitap resminde hükümdarın saray dışındaki hayatını gösterir: atlı av, doğan ve tazı, şenlikler, müzik ve şölen hem sanatçıya renkli bir konu hem hükümdara yücelik fırsatı sunmuştur.
- [Bilim ve tıp](https://minyatur.com.tr/konular/bilim-ve-tip/): Bilim ve tıp resimleri, gökbilim aletlerini, rasathane çalışmalarını ve cerrahi işlemleri gösterir; Osmanlı'da Takiyüddin'in İstanbul Rasathanesi ve Sabuncuoğlu Şerafeddin'in Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye'si bu alanın en tanınmış örnekleridir.
- [Bitki ve hayvan](https://minyatur.com.tr/konular/bitki-ve-hayvan/): Bitki ve hayvan resimleri, İslam kitap sanatında hem süs hem gözlem konusudur: tezhipte stilize çiçek ve yaprak, minyatürde fabl ve kozmografi hayvanları, Babür saraylarında ise doğadan çalışılmış tür resimleri öne çıkar.
- [Gündelik hayat](https://minyatur.com.tr/konular/gundelik-hayat/): Gündelik hayat resimleri, esnaf, müzisyen, oyuncu ve kalabalıkları gösterir; Osmanlı'da bu konunun en zengin kaynağı, sünnet ve düğün şenliklerini kaydeden Surnâme'lerdir.
- [Peygamber kıssaları](https://minyatur.com.tr/konular/peygamber-kissalari/): Peygamber kıssaları, Hz.
- [Portre ve kıyafet](https://minyatur.com.tr/konular/portre-ve-kiyafet/): Portre ve kıyafet resimleri, hükümdarın ve devlet adamlarının yüzlerini, giysilerini ve başlıklarını belgeler; Osmanlı'da Şemâilnâme gibi portre albümleri ve Levnî'nin 18.
- [Saray ve tören](https://minyatur.com.tr/konular/saray-ve-toren/): Saray ve tören konusu, hükümdarın tahtını, kabul merasimlerini, sünnet ve düğün şenliklerini ve devlet alaylarını gösteren resimleri kapsar; bu resimler saray hayatının ve devlet düzeninin görsel kaydıdır.
- [Savaş ve sefer](https://minyatur.com.tr/konular/savas-ve-sefer/): Savaş ve sefer, İslam dünyası kitap resminde en sık işlenen konulardan biridir: Osmanlı, Timurlu ve Safevî saraylarında kuşatmalar, meydan muharebeleri ve ordu geçişleri hükümdarın zaferini kaydeden resimlerle anlatılmıştır.
- [Şehir ve harita](https://minyatur.com.tr/konular/sehir-ve-harita/): Şehir ve harita konusu, kitap resminde şehirlerin, kalelerin ve yolların kuşbakışı ya da plan-görünüş karışımı biçimde gösterilmesidir; Osmanlı'da Matrakçı Nasuh ve Pîrî Reis bu alanın başlıca isimleridir.

## Teknikler
- [Altın ve yaldız](https://minyatur.com.tr/teknik/altin-ve-yaldiz/): Altın ve yaldız, tezhip ve minyatürde ışık ve değer katan malzemedir: dövülmüş altın varak, arap zamkıyla ezilerek sulu altına çevrilir, kâğıda sürüldükten sonra akik uçlu mühre ile perdahlanır.
- [Cilt](https://minyatur.com.tr/teknik/cilt/): Cilt, yazmanın koruyucu kabuğu ve süslemesidir: deri, karton, altın, boya ve iplikle yapılan Osmanlı ciltlerinde şemse, köşebent, miklep ve şirâze gibi bölümler bulunur; kapaklar kabartma, yaldız, lake ya da ebru gibi tekniklerle süslenir.
- [Ebru](https://minyatur.com.tr/teknik/ebru/): Ebru, kitre ile yoğunlaştırılmış su üzerine serpilen boyaların iğne ve tarakla desenlendirilip kâğıda aktarılması sanatıdır; 15.
- [Eser tanıma](https://minyatur.com.tr/teknik/eser-tanima/): Eser tanıma, bir yazma ya da minyatürün kimin, ne zaman ve nerede yapıldığını; sahte mi, sonradan değiştirilmiş mi olduğunu anlamak için kâğıt, yazı, pigment, süsleme, cilt ve belgeleri birlikte okuma işidir; kesin hüküm çoğu zaman uzman ve laboratuvar incelemesi gerektirir.
- [Fırça ve kalem](https://minyatur.com.tr/teknik/firca-ve-kalem/): Fırça ve kalem, kitap sanatçılarının başlıca aletleridir: hattat kamış kalemle, nakkaş ve ressam kıl fırçayla çalışır; mürekkep is ya da mazıdan yapılır ve yanında divit ve hokka taşınır.
- [Hat](https://minyatur.com.tr/teknik/hat/): Hat, Arap harflerini estetik ölçülere göre yazma sanatıdır; Osmanlı'da altı kalem (sülüs, nesih, muhakkak, reyhânî, tevkî', rikâ'), Şeyh Hamdullah ve Hâfız Osman gibi ustalarla yeni bir olgunluğa ulaşmıştır.
- [Kitap yapım aşamaları](https://minyatur.com.tr/teknik/kitap-yapim-asamalari/): Bir Osmanlı ya da İran yazması, tek ustanın değil, bir atölyenin ürünüdür: kâğıt ve âhar hazırlanır, hattat metni yazar, müzehhip ve ressam süsleme ve resimleri ekler, cilt ustası kitabı toplar.
- [Koruma ve restorasyon](https://minyatur.com.tr/teknik/koruma-ve-restorasyon/): Yazma ve minyatürlerin korunması, malzemelerin kendi yaşlanma biçimlerini bilmeyi gerektirir: bakır yeşilleri kâğıdı kahverengileştirir, demir-gal mürekkebi yazıyı aşındırır, zırnık ve gümüş ışıkla bozulur; bu yüzden onarım uzman konservatörlere bırakılmalıdır.
- [Kâğıt ve âhar](https://minyatur.com.tr/teknik/kagit-ve-ahar/): Kâğıt ve âhar, İslam kitap sanatının zemin malzemesidir: kâğıt Bağdat ve Semerkant gibi merkezlerde üretilmiş, hattat ve ressamlar ise yüzeyi nişasta ve yumurta akı gibi maddelerle âharlayıp akik taşıyla perdahlayarak kalemin ve fırçanın kaymasını sağlamıştır.
- [Perspektif ve mekan](https://minyatur.com.tr/teknik/perspektif-ve-mekan/): Doğu minyatüründe mekân tek bir bakış noktasından değil, bilinmesi gereken her şeyi göstermek üzere kurulur: plan, kesit ve cephe aynı yüzeyde birleşir; ufuk yukarıdadır ve sahne katmanlar hâlinde yükselir.
- [Pigmentler](https://minyatur.com.tr/teknik/pigmentler/): Pigmentler, minyatür ve tezhipte renk veren toz hâlindeki malzemelerdir: lâcivert taşından ultramarin, zırnık, zincifre, çivit, bakır yeşilleri ve kurşun beyazı gibi mineral ve bitkisel maddeler arap zamkı ile bağlanarak kâğıda uygulanmıştır.
- [Renk ve sembolizm](https://minyatur.com.tr/teknik/renk-ve-sembolizm/): Renk ve sembolizm, kitap resminde rengin hem malzeme sınırlarından hem anlam yüklerinden doğan işlevini anlatır; lâcivert ve altın görkemin, alev ve nur ise kutsallığın görsel dilidir.
- [Tersim ve kompozisyon](https://minyatur.com.tr/teknik/tersim-ve-kompozisyon/): Tersim, minyatür ve tezhipte desenin kâğıda önce kalemle çizilmesi ve yerleştirilmesi aşamasıdır; kompozisyon ise figür, mekân ve yazının sayfada nasıl düzenlendiğini anlatır.
- [Tezhip](https://minyatur.com.tr/teknik/tezhip/): Tezhip, el yazması kitap sayfalarını, levhaları ve albümleri altın ve renkli boyalarla süsleme sanatıdır; Osmanlı'da nakkaşhânede gelişen hatâyî, rûmî, saz yolu ve bulut motifleriyle tanınır.

## Koleksiyonlar
- [Aga Khan Müzesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/aga-khan-museum/): Aga Khan Müzesi, Toronto'da 18 Eylül 2014'te açılan ve Müslüman medeniyetlerinin sanatını sergileyen müzedir.
- [Berlin Devlet Kütüphanesi (Staatsbibliothek zu Berlin)](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/staatsbibliothek-berlin/): Berlin Devlet Kütüphanesi, İstanbul'da diplomat olarak bulunan Heinrich Friedrich von Diez'in 1817'de vasiyet ettiği Diez Albümleri'ni (Diez A.
- [Bodleian Kütüphaneleri](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/bodleian/): Bodleian Kütüphaneleri, Oxford Üniversitesi'nin kütüphane sistemidir.
- [British Library (Britanya Kütüphanesi)](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/british-library/): British Library, Birleşik Krallık'ın ulusal kütüphanesidir.
- [Chester Beatty Kütüphanesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/chester-beatty/): Chester Beatty Kütüphanesi, madenci ve koleksiyoncu Sir Alfred Chester Beatty'nin topladığı yaklaşık 25 bin eserden oluşan, Dublin Kalesi'nde bulunan bir kütüphane ve müzedir.
- [Devlet Ermitaj Müzesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/hermitage/): Saint Petersburg'daki Devlet Ermitaj Müzesi'nin Doğu Sanatı bölümü, 180 bini aşkın eserle Fars ve İslam dünyası yazmalarını da barındırır.
- [Edinburgh Üniversitesi Kütüphanesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/edinburgh-universitesi/): Edinburgh Üniversitesi Kütüphanesi, Raşîdüddîn'in Câmiʿü't-Tevârîh'inin 1314-1315 tarihli Arapça nüshasının Or.
- [Fransa Millî Kütüphanesi (BnF)](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/bnf/): Bibliothèque nationale de France (BnF), Fransa'nın ulusal kütüphanesidir.
- [İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/istanbul-universitesi-nadir-eserler/): İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, II.
- [Metropolitan Sanat Müzesi (The Met)](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/met-museum/): The Metropolitan Museum of Art'ın İslam Sanatı bölümü, Şah Tahmasb'ın Şâhnâmesi'nin Houghton bağışıyla gelen yaprakları ve Ekber'in Hamzanâme'sinden beş sayfa dahil önemli bir Fars ve Hint minyatür koleksiyonunu barındırır.
- [Milli Kütüphane](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/milli-kutuphane/): Milli Kütüphane, Adnan Ötüken'in 1946'da başlattığı hazırlık çalışmalarıyla ve 1948'de resmen kurulan Türkiye'nin ulusal kütüphanesidir.
- [Nasser D. Khalili İslam Sanatı Koleksiyonu](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/khalili-collection/): Nasser D.
- [Smithsonian Ulusal Asya Sanatı Müzesi (Freer ve Sackler Galerileri)](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/smithsonian-freer-sackler/): Smithsonian'a bağlı Ulusal Asya Sanatı Müzesi, Charles Lang Freer'in 1923'te açılan Freer Sanat Galerisi ile 1987'de açılan Arthur M.
- [Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/suleymaniye-yazma-eserler/): Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, İstanbul'da Süleymaniye Külliyesi yakınında bulunan; 1918'de bir araya getirilen on kadar kitaplık koleksiyonunun temelinde oluşmuş ve yetmiş üç binden fazla yazma eser barındıran Türkiye'nin en büyük yazma eser kütüphanesidir.
- [Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/topkapi-sarayi-muzesi-kutuphanesi/): Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Osmanlı padişahlarının kitap hazinesinden ve saray kitaplıklarından oluşan; İslam dünyasının en zengin minyatür koleksiyonunu barındıran yazma eser kütüphanesidir.
- [Türk ve İslam Eserleri Müzesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/turk-islam-eserleri-muzesi/): Türk ve İslam Eserleri Müzesi, 1914'te Evkâf-ı İslâmiyye Müzesi adıyla açılan, 1983'ten beri Sultanahmet'teki İbrâhim Paşa Sarayı'nda bulunan müzedir.
- [Victoria and Albert Müzesi (V&A)](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/v-and-a/): Londra'daki Victoria and Albert Müzesi, Büyük Moğol resminin en önemli koleksiyonlarından birine sahiptir.
- [Walters Sanat Müzesi](https://minyatur.com.tr/koleksiyonlar/walters-art-museum/): Baltimore'daki Walters Sanat Müzesi, Henry Walters'ın 1931'de şehre bıraktığı koleksiyona dayanır.

## Eğitim kurumları
- [Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER)](https://minyatur.com.tr/egitim/anelsander/): Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği (ANELSANDER), 2010'da İstanbul'da kurulan ve unutulma tehlikesindeki geleneksel sanatları belgelemek ile ustalar için eğitim programları düzenlemek üzere çalışan, UNESCO tarafından akredite bir sivil toplum kuruluşudur.
- [Atatürk Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/ataturk-geleneksel-turk-sanatlari/): Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'ndeki Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, 1994'ten beri eğitim veren ve tezhip dersleriyle birlikte minyatür, kitap sanatları ve hat dersleri sunan, Doğu Anadolu'daki köklü bir bölümdür.
- [BELMEK (Ankara Büyükşehir Belediyesi)](https://minyatur.com.tr/egitim/belmek-ankara/): BELMEK, Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin ücretsiz sanat ve meslek edindirme kurslarıdır; tezhip, ebru, hat ve minyatür gibi geleneksel sanat branşları da programda bulunur.
- [Bursa Uludağ Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/uludag-geleneksel-turk-sanatlari/): Bursa Uludağ Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde 2021'de kurulan Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, 2022-2023'te ilk öğrencilerini alan Tezhip-Minyatür ve Ebru Anasanat Dalı ile Hat Anasanat Dalı'nı yürüten genç bir bölümdür.
- [Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/comu-geleneksel-turk-sanatlari/): Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'ndeki Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, 2001-2002'de eğitime başlamış; çini, tezhip, hat ve geleneksel tekstil alanlarında uzmanlaşma sunar, minyatür seçmeli ders olarak yer alır.
- [Enstitü İstanbul İSMEK](https://minyatur.com.tr/egitim/ismek/): Enstitü İstanbul İSMEK, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin sanat ve meslek eğitimi kurumudur; ücretsiz kurslarında dönemlere göre minyatür, tezhip ve hüsn-i hat gibi geleneksel sanat branşları da açılır.
- [Geleneksel Sanatlar Derneği](https://minyatur.com.tr/egitim/geleneksel-sanatlar-dernegi/): Geleneksel Sanatlar Derneği, 2007'de İstanbul'da kurulan ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi'ne danışmanlık yapmak üzere akredite edilmiş bir sivil toplum kuruluşudur.
- [Halk Eğitim Merkezleri (MEB)](https://minyatur.com.tr/egitim/halk-egitim-merkezleri/): Halk Eğitim Merkezleri, Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü'ne bağlı, il ve ilçelerde kurs açan kurumlardır; geleneksel sanat kursları merkezden merkeze değişir ve e-Yaygın sisteminden aranır.
- [Kastamonu Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/kastamonu-geleneksel-turk-sanatlari/): Kastamonu Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi'ndeki Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, 2015'te kurulmuş; tezhip, minyatür, çini, ebru ve hat derslerini uygulamalı olarak veren dört yıllık bir lisans programı yürütür.
- [KTO Karatay Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/kto-karatay-geleneksel-turk-sanatlari/): KTO Karatay Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi'ndeki Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, hat, tezhip, minyatür, ebru, cilt tasarımı, halı ve tekstil, seramik ve ahşap oymacılığı gibi alanları kapsayan, Konya'da bir vakıf üniversitesi programıdır.
- [Marmara Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/marmara-geleneksel-turk-sanatlari/): Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'ndeki Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, 1983'te Geleneksel Türk El Sanatları adıyla kurulmuş; tezhip, minyatür, hat, ebru ile restorasyon ve konservasyon derslerini veren Tezhip-Minyatür Anasanat Dalı ile Türkiye'nin en bilinen minyatür eğitim kurumlarından biridir.
- [Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/msgsu-geleneksel-turk-sanatlari/): Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nin Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, kökeni 1915'teki Medresetül Hattâtîn'e uzanan ve hat, tezhip, cilt, halı-kilim ile çini alanlarında lisans düzeyinde eğitim veren bölümdür; minyatür dersleri programda yer alır.
- [Selçuk Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/selcuk-geleneksel-turk-sanatlari/): Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'ndeki Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, sekiz yarıyıllık lisans programında tezhip, minyatür, hat, ebru, çini ve kitap sanatlarına hazırlık derslerini birlikte veren bir bölümdür.
- [Sinop Üniversitesi, Geleneksel Türk Sanatları Bölümü](https://minyatur.com.tr/egitim/sinop-geleneksel-turk-sanatlari/): Sinop Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'ndeki Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, 2022-2023'te eğitime başlamış; Halı-Kilim ve Eski Kumaş Desenleri, Hat ile Tezhip-Minyatür-Ebru anasanat dallarını yürüten yeni bir bölümdür.
- [Türkiye'nin Ustaları (envanter ve harita)](https://minyatur.com.tr/egitim/turkiyenin-ustalari/): Türkiye'nin Ustaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen, geleneksel Türk el sanatları alanında çalışan usta, atölye, üniversite ve kurumları bir haritada ve çevrim içi envanterde toplayan bir projedir.

## Referans
- [Sözlük](https://minyatur.com.tr/sozluk/): 198 terim
- [Zaman çizelgesi](https://minyatur.com.tr/zaman-cizelgesi/): Kronoloji
- [Sık sorulanlar](https://minyatur.com.tr/sss/): Kısa cevaplar
- [Kaynakça](https://minyatur.com.tr/kaynakca/): Okuma önerileri
- [Görsel kaynakları](https://minyatur.com.tr/gorsel-kaynaklari/): Görsel künyeleri ve lisanslar

## İsteğe bağlı
- [Tüm içerik (düz metin)](https://minyatur.com.tr/llms-full.txt): Sitenin tamamı tek dosyada