Bir prens, bir kitabhane
Baysungur, 15 Eylül 1397'de Herat'ta, Timur'un oğlu Şâhruh'un oğlu olarak doğdu. On sekiz yaşında Tus, Nişabur ve Esterâbâd valisi oldu; 1417'de ise babasının divanında fiilî veliaht gibi görev yaptığı belirtilir (TDV). Onu kardeşi Uluğ Bey'den daha iyi bir devlet adamı sayan görüşler vardır; ama idari yükünün az oluşu, kültür işlerine zaman ayırmasını sağladı.
1421'de Azerbaycan seferinden dönerken Tebriz'den ünlü nesta'lik hattatı Mirza Ca'fer-i Tebrîzî'yi getirtti ve kitabhanesinin başına geçirdi. TDV İslâm Ansiklopedisi, bu kitabhanede kırk kadar hattat, ressam, müzehhip ve mücellidin birlikte çalıştığını yazar; sanat tarihçisi Binyon bu çevreyi "Baysungur Sanat Akademisi" diye adlandırmıştır.
Kitaplar: Kelîle ve Dimne ile Şâhnâme
Baysungur'un adıyla anılan en önemli kitaplar iki tanedir. 1429 tarihli Kelîle ve Dimne nüshası, İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde (R.1022) bulunur; ön yüzündeki resimde Baysungur, 1429'da Herat'ta, elinde kâse tutan bir prens olarak görünür. 1430 tarihli Şâhnâme ise Tahran'daki Gülistan Sarayı Kütüphanesi'ndedir (Ms 716). TDV, Firdevsî'nin eserinin eleştirel bir neşrinin 1430'da onun emriyle yapıldığını belirtir. Bu nüshanın ön yüzünde Baysungur'un av sahnesi vardır.
Commons'ta ayrıca "Baysungur Albümü" adıyla anılan ve Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde H.2152 numarasıyla bulunan bir koleksiyondan hat alıştırması sayfaları görülebilir; bunlardan birinde Ahmed Rûmî ve Baysungur'un el yazıları birlikte yer alır.
Hattat ve şair Baysungur
Baysungur, altı yazı çeşidini (aklâm-ı sitte) Şemseddin Muhammed'in yanında öğrendi. En bilinen hat eseri, yirmi yaşındayken yazdığı Meşhed'deki Gevher Şâd Camii kitabesidir (TDV). Türkçe, Farsça ve Arapça şiir de yazdı.
Bir prensin hat yazması, kitabhaneye sadece bir "hami" olarak değil bir çalışma arkadaşı olarak da katılması anlamına gelir. Bu, Timurlu Herat'ında kitap sanatının yüksek saygı gördüğünü gösterir.
Ölümü ve mirası
Baysungur, aşırı içkinin yol açtığı bir hastalık sonucunda Herat yakınındaki Bağ-ı Sefîd Sarayı'nda otuz yedi yaşında öldü (TDV). TDV tarihi 19 Ocak 1434 olarak verir, Wikipedia ise 20 Aralık 1433 yazar. Gevher Şâd Türbesi'ne gömüldü (Wikipedia).
Herat'ta kurduğu atölye geleneği, sonraki on yıllarda Hüseyin Baykara ve Behzâd dönemine zemin hazırladı. Baysungur'un adı, bu yüzden Timurlu kitap sanatının "başlangıç noktası" olarak anılır.
Görsellerle Baysungur
İlk görsel, Kelîle ve Dimne'nin (1429) ön yüz resminden bir ayrıntıdır; Baysungur yeşil kaftanıyla ve altın başlığıyla oturmakta, elinde bir kâse tutmaktadır. İkinci görsel, 1427 tarihli bir av sahnesidir; Baysungur'un ata binmiş avcılarla birlikte geyik ve tilki avladığı gösterilir. Üçüncü görsel, Baysungur Albümü'nden bir hat alıştırmasıdır ve aynı ifadenin defalarca yazıldığı bir çalışma sayfasıdır.
Neden "akademi"?
"Baysungur Akademisi" ifadesi sonradan, sanat tarihçisi Binyon tarafından kullanılan bir terimdir. Bu çevrede kırk kadar sanatçının çalıştığı bilgisi TDV'den gelir. Akademi sözcüğü, o çağın kitabhanesinin bir atölye ve bir bilgi merkezi olduğunu anlatmak için seçilmiştir.
Şâhruh dönemi Herat'ı
Baysungur'un babası Şâhruh, Timur'un oğludur ve Herat'tan yönetilen Timurlu devletinin hükümdarıdır. Annesi Gevher Şâd, Herat'ta ve Meşhed'de cami ve medrese yaptıran bir hanımdı; bu çevrede kitap ve mimari sanatlarının birlikte desteklendiği görülür. Baysungur bu ortamda yetişti. Kitabhanesindeki çalışmaların bir kısmı, Gevher Şâd'ın Meşhed'deki camiini süsleyen kitabe gibi mimari işlere bağlıdır. Böyle bir aile ortamı, sanat desteğinin bir aile geleneği hâline gelmesini sağlar.
Sanatçılar
Benzer hamiler
Eserler
Baysungur Şehnâmesi
Baysungur Şehnâmesi, Timurlu şehzadesi Baysungur Mirza için Herat'ta 1426–1430 arasında hazırlanan, metni yeniden…
Oku
Kelîle ve Dimne
Kelîle ve Dimne, Hint kökenli Pançatantra'nın Pehlevîceye, ondan İbnü'l-Mukaffa tarafından Arapçaya (yaklaşık 750)…
Oku
Şehnâme
Şehnâme, Firdevsî'nin 977 dolayında başlayıp 1010'da tamamladığı, yaklaşık elli bin beyitlik Farsça destandır;…
OkuEkoller
Koleksiyonlar
Kaynaklar
Bu sayfa özet bilgi verir; tarihler ve atıflar kaynaklara göre değişebilir. Hata gördüyseniz düzeltme önerin. Son güncelleme: 10.10.2026.