Diez Albümleri
Prusya'nın İstanbul elçisi ve şarkiyatçı Heinrich Friedrich von Diez (1751-1817), 1786 ile 1790 yılları arasında İstanbul'da bir dizi albüm edindi. Bu albümler 1817'de vasiyetle Kraliyet Kütüphanesi'ne geçti ve günümüzde Berlin Devlet Kütüphanesi'nde Diez A. fol. 70-74 numaralarıyla korunur. Dört albüm (fol. 70-73) İlhanlı, Celayirli ve Timurlu dönemlerine ait dört yüzden fazla figürlü resim, çizim ve parça içerir; beşinci albüm (fol. 74) hat örneklerinden oluşur. Toplamda yaklaşık 450 parça vardır ve çoğu on dördüncü ve on beşinci yüzyıl İran ile Orta Asya'sına aittir (İlhanlı Kitap Sanatı (Tebriz), Celâyirli Kitap Resmi (Bağdat ve Tebriz), Timurlu Ekolü (Herat ve Şîraz)).
Parçaların çoğu, bugün hâlâ İstanbul'daki Topkapı Sarayı Kütüphanesi'nde bulunan albümlerden gelmektedir. Diez'in ilk üç albümü hazır halde edindiği, son ikisini ise iki farklı kaynaktan topladığı parçalardan kendisinin birleştirdiği düşünülür. Parçalar İstanbul çarşısından alınmıştır.
Resim tarihi için önemi
Albümlerde Moğol savaşçıları, çadır içleri ve avcılık gibi konular, taslak ve şablon (stencil) çalışmalarıyla birlikte yer alır; yani bitmiş minyatürlerin yanında hazırlık aşamalarını da görmek mümkündür. Bu, kitap yapımı süreçlerini ve ressamların çalışma yöntemlerini anlamak için nadir bir fırsattır (Tersim ve kompozisyon, Fırça ve kalem). Commons'taki parçalardan biri, çadırda Kur'an okuyan iki Moğol'u gösterir; çadırın bezemesi, yer döşemesi ve rahle gibi ayrıntılar dönemin maddi kültürünün belgesidir (Gündelik hayat).
Albümler üzerine uluslararası bir sempozyum Haziran 2013'te Berlin Devlet Kütüphanesi'nde yapılmış, aynı sırada Berlin İslam Sanatı Müzesi'nde 'Saray'dan Başyapıtlar: Heinrich Friedrich von Diez'in Yapıştırma Albümleri' sergisi açılmıştır. Roxburgh'un 1995 tarihli çalışması bu konudaki temel makale olarak kabul edilir.
Çevrim içi erişim
Berlin Devlet Kütüphanesi sayısallaştırılmış yazmalarını kendi dijital koleksiyon sitesinde sunar. Diez Albümleri'nin çoğu kamu malı olduğundan, görüntüleri Wikimedia Commons'ta da bulunur; ancak her görselin lisans bilgisi kaynak sayfasında kontrol edilmelidir.
Bu albümler Topkapı albümleriyle sıkça karşılaştırıldığı için, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi sayfasındaki Fatih Albümü bilgileriyle birlikte okunması yararlıdır (Fatih Albümü).
Murakka geleneği ve Diez'in parçaları
Diez Albümleri'ni anlamak için murakka geleneğini bilmek gerekir. Murakka, tek tek resim, hat ve tezhip sayfalarını bir albüm halinde bir araya getirme yöntemidir; Osmanlı sarayında bu yöntemle oluşturulan albümler Topkapı Sarayı'nda saklanır (Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Fatih Albümü). Diez'in albümleri bu saray albümlerinden ayrılan parçalarla ilişkilendirilir ve bu nedenle Osmanlı saray koleksiyonculuğunun tarihi için de kaynak sayılır.
Albümlerdeki sayfalar çoğu zaman bir kitabın parçası olarak değil, ayrı birer sanat nesnesi olarak toplanmıştır; bu yüzden metinsiz sahnelerin hangi hikâyeye ait olduğu zaman zaman tartışmalıdır (Eser tanıma).
Potsdamer Straße'de albümlerle çalışma
Kütüphane Berlin'de Potsdamer Straße'deki ana binada hizmet verir. Orijinal albümlerle çalışma koşulları ve randevu kuralları değişebileceğinden resmî siteyi kontrol edin.
Eserler
Diez ve Berlin Albümleri
Diez Albümleri, Prusya elçisi Heinrich Friedrich von Diez'in 1786–1790 arasında İstanbul'da edinip 1817'de Berlin…
Oku
Fatih Albümü
Fatih Albümü, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde Hazine 2153 numarayla kayıtlı, Fatih Sultan Mehmed'in…
OkuEkoller
Celâyirli Kitap Resmi (Bağdat ve Tebriz)
Celâyirli kitap resmi, 14. yüzyılın ikinci yarısında Bağdat ve Tebriz'de Moğol kökenli Celâyirli sultanlarının…
Oku
İlhanlı Kitap Sanatı (Tebriz)
İlhanlı kitap sanatı, Moğol hanedanının 13.-14. yüzyıl başında Tebriz'de geliştirdiği, Çin resminin etkisini İran ve…
Oku
Timurlu Ekolü (Herat ve Şîraz)
Timurlu ekolü, 15. yüzyılda Herat ve Şîraz saraylarında gelişen, dengeli kompozisyonu ve ince işçiliğiyle İran kitap…
OkuKonular
Teknikler
Eser tanıma
Eser tanıma, bir yazma ya da minyatürün kimin, ne zaman ve nerede yapıldığını; sahte mi, sonradan değiştirilmiş mi…
Oku
Fırça ve kalem
Fırça ve kalem, kitap sanatçılarının başlıca aletleridir: hattat kamış kalemle, nakkaş ve ressam kıl fırçayla…
Oku
Tersim ve kompozisyon
Tersim, minyatür ve tezhipte desenin kâğıda önce kalemle çizilmesi ve yerleştirilmesi aşamasıdır; kompozisyon ise…
OkuKaynaklar
Bu sayfa özet bilgi verir; tarihler ve atıflar kaynaklara göre değişebilir. Hata gördüyseniz düzeltme önerin. Son güncelleme: 10.10.2026.