Saray kitaplığından müze kütüphanesine
Topkapı Sarayı 1924'te müzeye çevrildiğinde, sarayın en eski yapılarından biri olan Ağalar Camii harap durumdaydı. Cami 1928'de onarıldı; padişahların kitap hazinesindeki eserler ile çeşitli köşk ve koğuşlardaki vakıf kitaplıkları buraya taşındı ve bina Yeni Kütüphane adını aldı. III. Ahmed Kütüphanesi'nin kitapları başlangıçta bu birleşmenin dışında kalmış, 1966'daki yeniden düzenlemede koleksiyona katılmıştır. Düzenleme sonunda eserler, Osmanlı kitaplık geleneğindeki gibi bilim dallarına göre on üç koleksiyona ayrılmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi).
Koleksiyon sultanların hediye, ganimet ve satın alma yoluyla topladığı kitaplardan, ayrıca saray atölyesinde (Nakkaşhâne) hazırlatılan eserlerden oluşur. Bu yüzden yalnızca Osmanlı değil, İran, Orta Asya ve Arap dünyasından da önemli örnekler içerir.
Dünyanın en zengin minyatür koleksiyonlarından biri
TDV maddesi, kütüphaneyi İslam dünyasının en zengin minyatür koleksiyonuna sahip yer olarak niteler ve yaklaşık altı yüz minyatürlü yazma ile albümden söz eder. Koleksiyonda Behzad, Rızâ-yı Abbâsî ve Matrakçı Nasuh gibi adların eserleri bulunur; Müzehhip ve hattatların hazırladığı murakkalar da dokuzuncu yüzyıldan yirminci yüzyıla uzanan bir çizgi oluşturur. Albümler arasında Fatih Albümü olarak anılan H. 2153 numaralı murakka özellikle bilinir. H. 2152, 2153, 2154 ve 2160 numaralı albümler içerikleri bakımından bir grup sayılır ve sıklıkla birlikte incelenir.
Osmanlı nakkaşhânesinin ürünleri koleksiyonun ağırlık merkezidir. Dönemin resmî tarih ve şenlik kitapları, sultanların siparişiyle hazırlanmış olduğundan hem metin hem resim bakımından saray zevkini doğrudan gösterir.
Koleksiyondaki başlıca eserler
Hünernâme, Hazine 1523 ve 1524 numarayla kayıtlıdır. Seyyid Lokmân'ın kaleme aldığı eserin birinci cildinde 45, ikinci cildinde 65 minyatür bulunur; resimler Nakkaş Osman ve atölyesine atfedilir. Metin 1584'te ta'lik yazıyla kopyalanmıştır.
Surnâme-i Hümâyûn (H. 1344), III. Murad'ın oğlu Şehzade Mehmed'in sünnet şenliğini anlatır; şenlik yaklaşık elli gün sürmüştür (kaynaklara göre 50-55 gün). Şemâilnâme (H. 1563), 1579'da Seyyid Lokmân tarafından yazılan ve Nakkaş Osman'ın resimlediği padişah portreleri dizisidir. H. 1609, Talikizâde'nin Şehnâme-i Hümâyûn'udur (1598); metni Talikizâde Subhî Çelebi yazmış, resimleri Nakkaş Hasan yapmıştır. Süleymannâme (H. 1517) 1558 dolaylarında tamamlanmış, Arifî'nin Farsça manzum Osmanlı tarihi dizisinin Kanunî dönemini anlatan beşinci cildidir.
Surnâme-i Vehbî (Hazine 3593), III. Ahmed döneminde 1720'deki şehzade sünnet şenliğini 137 minyatürle anlatır; resimler Levnî'ye aittir. Siyer-i Nebî'nin üç cildi (H. 1221, 1222, 1223) buradadır; diğer ciltler başka koleksiyonlara dağılmıştır. Câmiʿü't-Tevârîh'in iki nüshası (H. 1653 ve H. 1654) için bkz. Câmiʿü't-Tevârîh; Zübdetü't-Tevârîh'in bir nüshası da H. 1321 numarayla bu kütüphanededir (Zübdetü't-Tevârîh).
Eserlere erişim: izin ve araştırma düzeni
Kütüphane, saray müzesinin gezi güzergâhındaki bir sergi salonu değildir; yazma eserlerle çalışmak isteyen araştırmacılar kurumdan izin alarak çalışır. Başvuru koşulları, çalışma günleri ve saatleri ile dijital görüntü talebi kuralları zaman zaman değişir; bu nedenle güncel bilgi için Topkapı Sarayı Müzesi'nin resmî sitesine ve müdürlüğe başvurmak gerekir. Sarayın kendisi ise ziyarete açıktır; giriş ve gün düzeni de resmî sitede duyurulur.
Saray müzesinde sergilenen bazı yazma sayfaları, dönemsel sergilerde ve katalog yayınlarında da görülebilir. Minyatürlü eserleri çalışmak isteyenler için Topkapı koleksiyonu üzerine yazılmış katalog ve tez literatürü geniştir; Eser tanıma sayfası bu eserlerin nasıl okunacağına dair bir giriş sunar.
Görseller
Sanatçılar
Behzad
Kemâleddin Behzâd, Timurlu Herat'ında yetişen, 1522'de Tebriz kitabhanesinin başına getirildiği anlatılan ve Fars…
Oku
Levnî
Levnî (Abdülcelil Çelebi), Edirne doğumlu, III. Ahmed döneminde saray nakkaşbaşısı olan ve 1732'de ölen Osmanlı…
Oku
Matrakçı Nasuh
Matrakçı Nasuh, 16. yüzyılda yaşamış Bosna kökenli bir Osmanlı bilginidir: matematik, tarih ve silah talimi kitapları…
Oku
Nakkaş Osman
Nakkaş Osman, III. Murad döneminde (1574-1595) saray nakkaşhânesini yöneten ve Şemâilnâme, Şehinşahnâme, Hünernâme…
Oku
Rızâ-yı Abbâsî
Rızâ-yı Abbâsî, Şah Abbas döneminde İsfahan'da çalışan, tek yapraklı portre ve çizimleriyle tanınan, 1603 dolayında…
OkuHamiler
III. Ahmed
III. Ahmed (1703-1730), Lale Devri'nin padişahıdır: nakkaşbaşı Levnî'ye 1720 sünnet şenliğini anlatan Surnâme-i…
Oku
III. Murad
III. Murad (1574-1595), Osmanlı sarayında resimli tarih kitaplarının en çok üretildiği dönemlerden birinin…
OkuEserler
Câmiʿü't-Tevârîh
Câmiʿü't-Tevârîh, İlhanlı veziri Reşîdüddin Fazlullah'ın Gazan Han'ın isteğiyle başlayıp 1310 dolayında tamamladığı,…
Oku
Diez ve Berlin Albümleri
Diez Albümleri, Prusya elçisi Heinrich Friedrich von Diez'in 1786–1790 arasında İstanbul'da edinip 1817'de Berlin…
Oku
Fatih Albümü
Fatih Albümü, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde Hazine 2153 numarayla kayıtlı, Fatih Sultan Mehmed'in…
Oku
Hünernâme
Hünernâme, III. Murad döneminde şehnâmeci Seyyid Lokmân'ın kaleme aldığı, Nakkaş Osman ve ekibinin resimlediği, Osman…
Oku
Kelîle ve Dimne
Kelîle ve Dimne, Hint kökenli Pançatantra'nın Pehlevîceye, ondan İbnü'l-Mukaffa tarafından Arapçaya (yaklaşık 750)…
Oku
Kitâb-ı Bahriyye
Kitâb-ı Bahriyye, Pîrî Reis'in Akdeniz ve Ege kıyılarındaki limanları, burunları ve adaları harita ve yelken…
OkuAyrıca: Mi'râcnâme, Nizâmî'nin Hamse'si, Siyer-i Nebî, Surnâme-i Hümâyûn, Surnâme-i Vehbî, Süleymannâme, Şehinşahnâme, Şehnâme-i Türkî, Şemâilnâme, Târîh-i Sultân Bâyezîd, Varka ve Gülşah, Zübdetü't-Tevârîh, Âlât-ı Rasadiyye li-Zîc-i Şehinşâhiyye
Ekoller
Teknikler
Kaynaklar
Bu sayfa özet bilgi verir; tarihler ve atıflar kaynaklara göre değişebilir. Hata gördüyseniz düzeltme önerin. Son güncelleme: 10.10.2026.