Or. MS 20: Raşîdüddîn'in dünya tarihi
Edinburgh Üniversitesi'nin en tanınan hazinesi, Raşîdüddîn Fazlullah'ın (yaklaşık 1247-1318) Câmiʿü't-Tevârîh'inin Arapça nüshasından kalan Or. MS 20 numaralı yazmadır (Câmiʿü't-Tevârîh, Reşîdüddin Fazlullah). Yazma 714 H. (1314-15) tarihlidir ve büyük olasılıkla Raşîdüddîn'in Tebriz'deki kitap atölyesinde, yazarın kendi hattatları ve ressamları tarafından hazırlanmıştır. 151 yapraktan oluşur ve içinde yetmiş resim bulunur; bu haliyle eserin o dönemden günümüze ulaşan Arapça nüshasının en büyük parçasıdır. Yazarın yaşadığı dönemden kalan yalnızca dört parçadan biridir.
Edinburgh parçası, İlhanlı dönemi resminin Çin, Orta Asya ve İslam dünyası etkilerini nasıl birleştirdiğini gösterir. Moğol atlıları, bir hükümdar divanı, zincire vurulmuş bir peygamber gibi sahneler aynı yazmada yer alır (İlhanlı Kitap Sanatı (Tebriz), Savaş ve sefer, Peygamber kıssaları).
Resimlerin dili
Commons'ta bulunan örneklerden biri, İlak Han Tuğan'ın inançsızları bozguna uğratışını (133b) gösterir: zırhlı atlılar, mızrak ve sancaklar ile arkada yükselen toz bulutu yatay bir şerit içinde kurgulanmıştır; altta ve üstte Arapça metin satırları vardır. Bir diğeri, Musul kralının huzuruna zincire vurulmuş olarak getirilen Cercîs'i (Jurjis) anlatır: solda zincirli adam ve onu götüren muhafız, sağda tahtında oturan hükümdar ve çevresindeki görevliler yer alır (Renk ve sembolizm, Tersim ve kompozisyon).
Bu yazma, Fransa Millî Kütüphanesi (BnF) ve Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi gibi başka koleksiyonlardaki Câmiʿü't-Tevârîh nüshalarıyla birlikte incelenir.
Dijital koleksiyon
Yazma, Edinburgh Üniversitesi'nin Heritage Collections biriminde kayıtlıdır ve tamamı üniversitenin sayısal koleksiyon sitesinde incelenebilir (arşiv kaydı ADO-2018-0004). Arşiv kaydı, görüntüleyiciyi images.is.ed.ac.uk adresindeki sayısal koleksiyona bağlar. Görsellerden bazıları kamu malı olarak Commons'a aktarılmıştır.
Raşîdüddîn'in atölyesi
Raşîdüddîn, Tebriz'de Rab'-ı Raşîdî adlı bir külliye ve kitap atölyesi kurmuş; hattatlar ve ressamların çalıştığı bu atölyede eserinin Arapça ve Farsça nüshalarının her yıl çoğaltılmasını sağlamıştır. Böylece Câmiʿü't-Tevârîh geniş bir okuyucu çevresine ulaşan, yazarın gözetiminde resimlenen bir kitap olmuştur. Edinburgh parçasının önemi, bu üretim düzeninin hâlâ elde bulunan az sayıdaki ürünlerinden biri olmasından gelir (Reşîdüddin Fazlullah, Müzehhip).
Eseri çalışmak isteyenlerin, aynı metnin sonraki yüzyıllardaki Timurlu ve Osmanlı nüshalarını da gözden geçirmeleri yararlıdır; böylece resimlerin nasıl devralındığı ve değiştirildiği izlenebilir (Timurlu Ekolü (Herat ve Şîraz), Osmanlı Minyatür Ekolü).
Heritage Collections okuma salonu
Kitap, Edinburgh Üniversitesi'nin Heritage Collections biriminin okuma salonunda randevuyla incelenir; birimle e-posta veya telefonla iletişime geçilir. Yazma çok hassas olduğu için çoğu araştırma sayısal kopyayla yapılır. Çalışma saatleri ve randevu kuralları değişebileceğinden üniversitenin sitesine bakın.
Hamiler
Eserler
Ekoller
İlhanlı Kitap Sanatı (Tebriz)
İlhanlı kitap sanatı, Moğol hanedanının 13.-14. yüzyıl başında Tebriz'de geliştirdiği, Çin resminin etkisini İran ve…
Oku
Osmanlı Minyatür Ekolü
Osmanlı minyatür ekolü, 15. yüzyıldan 19. yüzyıla uzanan, Nakkaşhâne'de örgütlenen ve tarih, şenlik ve topografya…
Oku
Timurlu Ekolü (Herat ve Şîraz)
Timurlu ekolü, 15. yüzyılda Herat ve Şîraz saraylarında gelişen, dengeli kompozisyonu ve ince işçiliğiyle İran kitap…
OkuKonular
Teknikler
Kaynaklar
Bu sayfa özet bilgi verir; tarihler ve atıflar kaynaklara göre değişebilir. Hata gördüyseniz düzeltme önerin. Son güncelleme: 10.10.2026.