Schefer koleksiyonu ve Doğu yazmaları
BnF'nin Doğu yazmaları bölümü, Fransız krallık kitaplığından günümüze uzanan uzun bir birikimin ürünüdür. Koleksiyonun en bilinen kolu, diplomat ve şarkiyatçı Charles Schefer'in (1820-1898) topladığı yazmalardır; bu koleksiyon 27 Aralık 1899'da kütüphaneye girmiştir. Katalogu 1900'de Edgar Blochet hazırlamıştır. Koleksiyon 274 Arapça yazma (Arabe 5816 ile 6090 arası), 275 Farsça yazma (Supplément persan 1303 ile 1578) ve 237 Türkçe yazma (Supplément turc 957 ile 1194) içerir.
Schefer, Osmanlı İmparatorluğu'nda uzun süre yaşamış ve yazmalarının önemli bir kısmını orada edinmiştir. Bu yüzden BnF'deki Türkçe ve Arapça koleksiyonun bir kısmı doğrudan Osmanlı coğrafyasından gelen eserlerdir.
Harîrî Makâmât'ı: Schefer nüshası
Koleksiyonun en ünlü parçası, Bağdat resim okulunun ürünü olan Harîrî Makâmât'ı (Vâsıtî nüshası) nüshasıdır (Arabe 5847). Yazma, Iraklı hattat ve ressam Yahyâ b. Mahmûd el-Vâsıtî tarafından hazırlanmıştır; kolofonunda Ramazan 634 (1237) tarihi yer alır ve nüshanın muhtemelen Bağdat'ta yapıldığı düşünülür (Yahyâ el-Vâsıtî, Abbâsî ve Bağdat Ekolü). Eserde Harîrî'nin (ö. 1122) elli makâmesi anlatılır; Ebû Zeyd adlı düzenbaz kahramanın maceraları 99 minyatürle resimlenmiştir. Nüshanın Abbâsî halifesi el-Müstansır döneminde hazırlandığı anlaşılır. Makâmelerin resimleri, on üçüncü yüzyıl Irak'ında günlük hayatı, kıyafeti ve mekânı gösteren zengin bir görsel kaynak olarak okunur; örneğin sayfalardan birinde bir yolcu deve üstünde betimlenir (Gündelik hayat, Portre ve kıyafet).
Yüzyıllar içinde Harîrî Makâmâtı'nın yüzün üzerinde ortaçağ nüshası kalmıştır; bunların yalnızca on üçü resimlidir, Schefer nüshası bu resimli grubun en ünlüsüdür.
Kelîle ve Dimne ve Câmiʿü't-Tevârîh
Kelîle ve Dimne'nin Arabe 3465 numaralı nüshası, 13. yüzyıla (Irak veya Suriye; kaynaklara göre 1220 dolayı) tarihlenen bir Arapça yazmadır; 146 yaprağı bulunur. Yazma, S. de Sacy'nin 1816 basımına temel olmuş ve Benoît de Maillet'nin (Mısır konsolosu, 1692-1708) koleksiyonundan gelmiştir (Kelîle ve Dimne).
Supplément persan 1113 numaralı yazma ise Raşîdüddîn'in Câmiʿü't-Tevârîh'inin Timurlu dönemi nüshalarından biridir; yaklaşık 1430'lara tarihlenir, kitabın sunulduğu sahneyi gösteren 6. yaprak çok tanınır (Câmiʿü't-Tevârîh, Timurlu Ekolü (Herat ve Şîraz), Reşîdüddin Fazlullah). Türk tıp tarihi için ayrıca önemli bir parça BnF'dedir: Sabuncuoğlu Şerefeddin'in 1465'te Amasya'da tamamladığı resimli cerrahi atlası Cerrahiyyetü'l-Haniyye'nin üç bilinen nüshasından biri bu kütüphanededir (Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye, Bilim ve tıp).
Gallica ve araştırma
BnF'nin sayısal kütüphanesi Gallica, kamu malı olan Doğu yazmalarının birçoğunu yüksek çözünürlükte sunar; yer numarasıyla (örneğin Arabe 5847) arama yapılabilir. Fiziksel yazmalarla çalışmak isteyenler, kütüphanenin araştırma kartı (accréditation) sürecini izlemelidir; bu süreç ve çalışma düzeni değiştiği için BnF'nin resmî sitesine bakın.
Eserin dijital görüntüsü varsa çoğu zaman asıl nüshaya bakmaya gerek kalmaz; yine de cilt, kâğıt ve mürekkep gibi ayrıntılar için yerinde inceleme önemlidir (Kâğıt ve âhar, Koruma ve restorasyon).
Görseller
Sanatçılar
Hamiler
Eserler
Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye
Cerrâhiyyetü'l-Hâniyye, Amasyalı hekim Sabuncuoğlu Şerefeddin'in 1465'te Türkçe yazdığı ve ameliyatları, aletleri…
Oku
Câmiʿü't-Tevârîh
Câmiʿü't-Tevârîh, İlhanlı veziri Reşîdüddin Fazlullah'ın Gazan Han'ın isteğiyle başlayıp 1310 dolayında tamamladığı,…
Oku
Harîrî Makâmât'ı (Vâsıtî nüshası)
Harîrî'nin Arapça Makâmât'ının, Yahyâ b. Mahmûd el-Vâsıtî'nin istinsah edip resimlediği, muhtemelen Bağdat'ta…
Oku
Kelîle ve Dimne
Kelîle ve Dimne, Hint kökenli Pançatantra'nın Pehlevîceye, ondan İbnü'l-Mukaffa tarafından Arapçaya (yaklaşık 750)…
Oku
Kitâb-ı Bahriyye
Kitâb-ı Bahriyye, Pîrî Reis'in Akdeniz ve Ege kıyılarındaki limanları, burunları ve adaları harita ve yelken…
Oku
Mi'râcnâme
Mi'râcnâme, Hz. Muhammed'in Mekke'den Kudüs'e ve oradan yedi kat göğe yükselişini (Miraç) anlatan resimli kitaplara…
OkuEkoller
Abbâsî ve Bağdat Ekolü
Bağdat ekolü, 12. yüzyıl sonu ile 13. yüzyılda Arapça bilim, edebiyat ve tıp kitaplarını resimleyen üsluba verilen…
Oku
İlhanlı Kitap Sanatı (Tebriz)
İlhanlı kitap sanatı, Moğol hanedanının 13.-14. yüzyıl başında Tebriz'de geliştirdiği, Çin resminin etkisini İran ve…
Oku
Timurlu Ekolü (Herat ve Şîraz)
Timurlu ekolü, 15. yüzyılda Herat ve Şîraz saraylarında gelişen, dengeli kompozisyonu ve ince işçiliğiyle İran kitap…
OkuKonular
Bilim ve tıp
Bilim ve tıp resimleri, gökbilim aletlerini, rasathane çalışmalarını ve cerrahi işlemleri gösterir; Osmanlı'da…
Oku
Gündelik hayat
Gündelik hayat resimleri, esnaf, müzisyen, oyuncu ve kalabalıkları gösterir; Osmanlı'da bu konunun en zengin kaynağı,…
Oku
Portre ve kıyafet
Portre ve kıyafet resimleri, hükümdarın ve devlet adamlarının yüzlerini, giysilerini ve başlıklarını belgeler;…
OkuTeknikler
Kaynaklar
Bu sayfa özet bilgi verir; tarihler ve atıflar kaynaklara göre değişebilir. Hata gördüyseniz düzeltme önerin. Son güncelleme: 10.10.2026.