İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi

Yıldız Sarayı kitaplığının mirası

İstanbul Üniversitesi'nin nadir eser koleksiyonunun en bilinen çekirdeği, II. Abdülhamid'in özel kitaplığı olan Yıldız Sarayı Kütüphanesi'dir. Bu kitaplığın inşaatı 1887'de başlamış, 1893'te bitmiş, koleksiyonun taşınması ve kataloglanması 1897'ye kadar tamamlanmıştır. Padişahın tahttan indirilmesinden sonra kitaplık 1910'da Maarif Nezareti'ne devredilmiş; 1924'te bakanlar kurulu kararıyla eşyasıyla birlikte Darülfünun'a verilmiş, 1925'te Beyazıt-Süleymaniye yolundaki Mektebi Nüvvâb binasına taşınmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Koleksiyon bugün üniversitenin Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı'na bağlı nadir eserler bölümünde araştırmacılara hizmet verir.

Yıldız kitaplığında 20.535 yazma ve basma eser bulunduğu kayıtlarda geçer; bazı kayıtlar bundan fazla sayı verir. Bu fark, devir sırasında bazı eserlerin başka kurumlara dağıtılmasından kaynaklanır.

Minyatür ve harita yazmaları

Koleksiyonun sanat tarihi açısından en tanınan parçalarından biri Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn'dir (T. 5964). Matrakçı Nasuh'un Kanunî Sultan Süleyman'ın Irakeyn seferini (1534-36) anlatan bu eseri 109 yapraktan oluşur ve 107 şehir ile manzara resmi içerir; yazma Yıldız Sarayı Kütüphanesi'nden 1924'te üniversiteye geçmiştir (Kanûnî Sultan Süleyman, Şehir ve harita). Resimlerdeki yapıların birbirine göre konumu gerçeğe yakın kabul edilir.

Kitâb-ı Bahriyye'nin T. 6605 numaralı nüshası, Pîrî Reis'in eserinin en güzel nüshalarından biri sayılır ve modern yayınlara temel olmuştur (Kitâb-ı Bahriyye). Takiyüddin'in rasathane aletlerini anlatan Alât-ı Rasadiyye de üniversite koleksiyonundadır (Âlât-ı Rasadiyye li-Zîc-i Şehinşâhiyye, Bilim ve tıp). Ahmedî'nin İskendernâme'sinin T. 6044 numaralı yazması, yaklaşık 1475 tarihli bezemeli bir nüsha olarak bilinir; Commons'ta bu nüshanın sayfa görüntüleri bulunur.

Yıldız albümleri ve dijital çalışmalar

Koleksiyonun ayrı bir kolu, II. Abdülhamid dönemindeki fotoğraf albümleridir. Bu koleksiyon yaklaşık 900'ü aşkın albüm ve 36.585 fotoğraftan oluşur; Cumhurbaşkanlığı himayesinde yürütülen proje kapsamında 2013'te hazırlıkları başlayan sayısallaştırma tamamlanmıştır. Koleksiyonun 2023'te UNESCO Dünya Belleği kaydına alındığı belirtilir.

Üniversite ayrıca bazı yazmaları, haritaları ve gazeteleri çevrim içi erişime açmıştır. Basında, Beyân-ı Menâzil, Kitâb-ı Bahriyye ve Divan-ı Muhibbî gibi eserlerin ayrı bir yayın sitesinde görülebildiği haberleştirilmiş, ancak site bu çalışma sırasında geçici olarak erişilemez durumdaydı; güncel adresler üniversite kütüphane sayfasından izlenmelidir.

Nadir Eserler Kütüphanesi'nde çalışma düzeni

Nadir Eserler Kütüphanesi, üniversite kütüphanesinin bir bölümü olduğundan çalışma düzeni üniversitenin ve kütüphane yönetiminin duyurularına göre belirlenir. Araştırmacı olarak başvuru, belge ve randevu koşulları zaman zaman değişir; bu bilgiyi İstanbul Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı'nın resmî sitesinden öğrenmek en güvenilir yoldur. Kütüphane sayfası üç ana hizmeti öne çıkarır: nadir eserler kütüphanesi, dijital koleksiyonlar ve araştırma hizmetleri.

Hazırlıksız bir ziyaret yerine, görmek istediğiniz eserin yer numarasını katalogdan belirleyip önceden iletişime geçmeniz önerilir.

Sanatçılar

Osmanlı Minyatür Ekolü · 15. yüzyılın sonu - 1564

Matrakçı Nasuh

Matrakçı Nasuh, 16. yüzyılda yaşamış Bosna kökenli bir Osmanlı bilginidir: matematik, tarih ve silah talimi kitapları…

Oku

Hamiler

Osmanlı padişahı; şair, saray atölyelerinin ve tarih yazımının hamisi · 1520-1566

Kanûnî Sultan Süleyman

Kanûnî Sultan Süleyman (1520-1566), Osmanlı saray atölyelerini genişleten, şehnâmeci görevini kurumsallaştıran ve…

Oku

Eserler

Sefername ve kent resimli yolculuk kitabı · 1537–1538

Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn

Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irakeyn, Matrakçı Nasuh'un Kanunî Sultan Süleyman'ın Irakeyn (Irak ve İran) seferi…

Oku

Portolan atlası ve denizcilik rehberi · 1521; ikinci redaksiyon 1526

Kitâb-ı Bahriyye

Kitâb-ı Bahriyye, Pîrî Reis'in Akdeniz ve Ege kıyılarındaki limanları, burunları ve adaları harita ve yelken…

Oku

Resimli saltanat tarihi (şehnâme) · 1581–1597

Şehinşahnâme

Şehinşahnâme, Seyyid Lokmân'ın III. Murad'ın saltanatını Farsça manzum olarak anlattığı, Nakkaş Osman ve ekibinin…

Oku

Türkçe Şehnâme çevirileri · 1511 (Şerîfî); 17. yüzyıl başı (Medhî)

Şehnâme-i Türkî

Şehnâme-i Türkî, Firdevsî'nin Şehnâme'sinin Türkçe çevirilerinin genel adıdır; en eskisi Şerîfî'nin 1511'de Kahire'de…

Oku

Bilimsel el yazması (gözlem aletleri risalesi) · 1577–1580

Âlât-ı Rasadiyye li-Zîc-i Şehinşâhiyye

Âlât-ı Rasadiyye li-Zîc-i Şehinşâhiyye, Takiyüddin er-Râsıd'ın İstanbul Rasathanesi'nde (1577-1580) kullandığı gözlem…

Oku

Konular

Konu

Bilim ve tıp

Bilim ve tıp resimleri, gökbilim aletlerini, rasathane çalışmalarını ve cerrahi işlemleri gösterir; Osmanlı'da…

Oku

Konu

Şehir ve harita

Şehir ve harita konusu, kitap resminde şehirlerin, kalelerin ve yolların kuşbakışı ya da plan-görünüş karışımı…

Oku

Bu sayfa özet bilgi verir; tarihler ve atıflar kaynaklara göre değişebilir. Hata gördüyseniz düzeltme önerin. Son güncelleme: 10.10.2026.