Akbar'ın atölyesinin en saygın Hintli ressamı
Basavan, Hint kökenli, Akbar döneminin baş ressamlarından biridir. Doğum ve ölüm tarihi bilinmez; etkin olduğu dönem yaklaşık 1580-1600 olarak verilir, ancak ilk anıldığı eser olan Tûtî-nâme'nin yaklaşık 1556-61 aralığında yazıldığı belirtilir (Wikipedia). Uttar Pradeş kökenli (Yadav) bir Hintli olduğu ve Abdüssamed'in etkisi altında yetiştiği belirtilir.
Ebü'l-Fazl, Basavan'ı tasarımda, yüz çiziminde, renk dağıtımında ve portrede çağında eşi olmayan bir usta olarak niteler. Ayrıca oğlu Manohar Das da saray ressamı oldu; Agra'daki Kala Mahal'de aile evinin bugün el dokuması halı işiyle sürdüğü yazılır.
Hamzanâme ve Ekbernâme
Basavan'a atfedilen eserler arasında Razmnâme, Dârâ-nâme, Bahâristân ve Timur-nâme resimleri de sayılır. Yaklaşık 1590-95 tarihli Ekbernâme (Victoria and Albert Museum nüshası) için çok sayıda resim yaptı. V&A nüshasında 116 resim bulunduğu söylenir; orijinal el yazmasının resimlerini en az 49 sanatçının hazırladığı belirtilir. Basavan'a bağlanan sahneler arasında "Rakip Asketlerin Savaşı", "Ekber Agra Yakınlarında Avlanıyor" ve "Ekber Çılgın Fil Havâî'yi Terbiye Ediyor" vardır; son resim Commons kaydına göre kompozisyonu Basavan'a, renklendirmesi Çitra'ya ait olarak gösterilir. Art Institute of Chicago'daki "Genç Ekber Küstah Şah Ebü'l-Meâlî'yi Tutuklatıyor" da Ekbernâme sayfasıdır.
Bu resimlerde sahneler yoğun ve kalabalıktır; fakat figürler kendi ağırlıklarını taşır, hareketleri bireyselleştirilir. Bir savaş sahnesinde çok sayıda askerin bedenleri iç içe girer, ama gözün izleyeceği bir ritim kurulur.
Avrupa gravürlerinin etkisi
Basavan, Hint ressamlar içinde ışık-gölge kontrastlarını kullanmaya ilk yönelenlerden biri sayılır; bu yönelişin, Cizvit rahiplerinin Akbar sarayına getirdiği Avrupa resimlerinden ve gravürlerinden kaynaklandığı düşünülür (Wikipedia). Freer Gallery'deki "Yerde Oturan Sarhoş Avrupalı" (yaklaşık 1580-85), figürü hacimli ve karakter çizimiyle gösteren bir çalışmadır.
Basavan ayrıca, kitap resminde portre kullanımının yaygınlaşmasında etkili sayılır. Ekbernâme'de saray mensuplarının bireysel yüzleri tanınabilir biçimde çizilir. Bu da Hint resminde portrenin gelişimine bir katkı olarak değerlendirilir.
Atıf ve değerlendirme
Atölye düzeninde tek bir sayfayı çoğu zaman iki veya üç kişi hazırlardı: bir ustanın kompozisyonu, bir başkasının renklendirmesi, bir üçüncüsünün yüzleri. Bu nedenle bir resmin "Basavan'a ait" olması, onun tasarımını verdiği anlamına gelir. Müze kayıtlarında çoğu zaman "tasarım Basavan, renklendirme Çitra" gibi ikili kayıtlar bulunur.
Basavan, Babürlü resminde Fars kitap sanatıyla Hint görsel geleneğinin birleştiği ustalardan biri olarak anılır. 100'den fazla resim ona atfedilir (Wikipedia), ancak bunların hepsinin tamamen onun eli olduğu söylenemez.
Resimlere bakarken
"Genç Ekber, Şah Ebü'l-Meâlî'yi Tutuklatıyor" tek bir büyük çadırın altında toplanan kalabalığı, yeşil şemsiye ve mimariyle gösterir. "Rakip Asketlerin Savaşı" yüzlerce figürün birbirine karıştığı bir çatışmadır; sahnenin üst kısmında sakin bir manzara vardır. "Ekber Agra Yakınlarında Avlanıyor" ise leopar, geyik ve boğaların bulunduğu hareketli bir av sahnesidir. "Sarhoş Avrupalı" tek figürlü ve neredeyse tek renkli bir çizimdir. "Simurg'un Uçuşu" hem büyülü bir olayı hem de ayrıntılı bir nehir manzarasını birleştirir.
Atölye düzeni ve işbölümü
Ekber atölyesinde tek bir resim çoğu zaman iki veya daha fazla sanatçının işiydi. Commons kaydında "Ekber Çılgın Fil Havâî'yi Terbiye Ediyor" için "kompozisyon Basavan, renklendirme Çitra" notu bulunur. Bu nedenle Basavan'ın adı bir sayfanın tasarımcısını belirtir; yüzlerin ve renklerin başka ellere ait olabileceği düşünülmelidir.
Ekber atölyesinde işbölümü
Akbar'ın atölyesinde bir sayfa genellikle şu aşamalardan geçerdi: tasarım çizimi, renklendirme, yüzlerin işlenmesi ve yaldız. Ekbernâme'nin resimlerinin en az 49 sanatçı tarafından hazırlandığı belirtilir. Bu çoklu üretim nedeniyle sayfaların altında kimi zaman ressam adları küçük notlar halinde yazılır; V&A'daki Ekbernâme sayfalarında bu tür kayıtlar vardır. Basavan'ın adı, tasarımcı olarak notlarda sık görülür.
Görseller
Benzer sanatçılar
Abdüssamed
Abdüssamed, Şiraz doğumlu, Tebriz'de Hümâyun'la tanışıp 1549 dolayında Kâbil'e giden, Akbar'a resim öğreten ve…
Oku
Bichitr
Bichitr, Cihangir ve Şah Cihan dönemlerinde çalışan, "Cihangir Bir Sufi Şeyhini Krallara Tercih Ediyor" resmiyle…
Oku
Daswanth
Daswanth, bir paltaş (sedan taşıyıcısı) oğlu iken Akbar tarafından fark edilen, Abdüssamed'den eğitim alan, Hamzanâme…
Oku
Govardhan
Govardhan, Akbar, Cihangir ve Şah Cihan dönemlerinde çalışan, portreleri, münzevi ve şeyh tasvirleriyle ve yumuşak…
Oku
Mîr Seyyid Ali
Mîr Seyyid Ali, Şah Tahmasb'ın Tebriz kitabhanesinde yetişip 1549'da Hümâyun'un Kâbil sarayına geçen ve Akbar…
Oku
Ustad Mansûr
Ustad Mansûr, Akbar döneminde atölyeye giren, Cihangir'den 1618 dolayında "Nâdirü'l-asr" (çağın eşsizi) unvanını alan…
OkuHamiler
Eserler
Bâburnâme
Bâburnâme, Babür Devleti'nin kurucusu Zahîrüddin Muhammed Babür'ün (1483–1530) Çağatayca yazdığı anılarıdır; torunu…
Oku
Ekbernâme
Ekbernâme, Ekber Şah'ın veziri ve tarihçisi Ebü'l-Fazl'ın İmparator Ekber'in saltanatını anlatmak üzere 1590–1596…
Oku
Hamzanâme (Ekber Şah'ın Dâstân-ı Emîr Hamza'sı)
Hamzanâme, Hz. Muhammed'in amcası Hamza'nın hayali serüvenlerini anlatan Farsça dâstânın, Babür İmparatoru Ekber için…
OkuEkoller
Babür (Büyük Moğol) Ekolü
Babür ya da Büyük Moğol ekolü, 16. yüzyılın ortasında Hümâyûn'un getirdiği İranlı ustalarla Hint ressamlarının…
Oku
Rajput ve Dekan Resmi (Hint)
Rajput resmi, 16. yüzyıl sonundan 19. yüzyıla Hindu Racastan saraylarında ve Pencap tepelerinde (Pahari) üretilen,…
OkuKonular
Koleksiyonlar
Kaynaklar
Bu sayfa özet bilgi verir; tarihler ve atıflar kaynaklara göre değişebilir. Hata gördüyseniz düzeltme önerin. Son güncelleme: 10.10.2026.