Abdüssamed

Ormanlık ve kayalık bir manzarada oturan figürlerin ve atlıların yer aldığı kenarlı bir sayfa. — Cemşîd bir kayaya yazı yazarken, Abdüssamed (Şîrin Kalem), yaklaşık 1588.Google Arts & Culture / Wikimedia Commons · Kamu malı · Kaynak

Şiraz'dan Hümâyun'un yanına

Abdüssamed, Şiraz doğumludur. Şah Tahmasb Şâhnâmesi'nde çalışan ustalar arasında muhtemelen o da vardır; Metropolitan Museum'daki "Husrev Pervîz'in öldürülmesi" yaprağı, Commons kaydına göre ona atfedilir (yaklaşık 1535). 1544'te Hindistan'ı kaybeden Babürlü hükümdarı Hümâyun, Tebriz'de Şah Tahmasb'ın yanındaydı; Abdüssamed ile orada tanıştı. 1549'da Kâbil'de Hümâyun'a katıldığı ve genç Akbar'a resim öğrettiği anlatılır.

1555'te Hümâyun'la birlikte Hindistan'a gitti. Bu geçiş, Fars kitap sanatının Hint ressamlarıyla buluşmasını sağladı. Mîr Seyyid Ali ile birlikte "Abdüssamed ve Mîr Seyyid Ali" ikilisi, Babürlü atölyesinin Fars çekirdeğini oluşturdu.

Hamzanâme'nin yöneticisi

Akbar'ın Hamzanâme projesi 1562 dolayında başladı. Mîr Seyyid Ali'nin yönettiği ilk yıllarda iş ağır ilerledi: Yaklaşık yedi yıl içinde yalnızca dört cilt tamamlandığı yazılır. Yaklaşık 1572'de Abdüssamed yönetimi devraldı ve kalan ciltlerin yaklaşık yedi yıl içinde bitirildiği yazılır. Bu rakamlar tek bir kaynağın aktardığı özetlerdir; çağdaş kayıtlarda tarihler farklı olabilir.

Proje bittiğinde yaklaşık 1.400 resim ortaya çıkmıştı. Atölyede Hint kökenli ressamlar, özellikle Daswanth ve Basavan, Abdüssamed'in yönlendirmesi altında çalıştı. Ebü'l-Fazl, Daswanth'ın Abdüssamed tarafından yetiştirildiğini yazar. Böylece Abdüssamed hem usta hem hoca olarak Babürlü resminin biçimlenmesinde belirleyici oldu.

Mavi yeşil kayalıklı bir arazide boğuşan iki deve ve onları ayırmaya çalışan iki adam. — Dövüşen iki deve, Abdüssamed, yaklaşık 1590 (özel koleksiyon).Wikimedia Commons · Kamu malı · Kaynak

Memurluklar ve unvan

Akbar, onu yalnız ressam olarak görmedi. 1576'da Fetihpur Sikri darphanesinin yöneticisi, 1582'de ticaret müfettişi, 1584'te Multan divanı olarak görevlendirildiği aktarılır. "Şîrîn Kalem" unvanı bu yıllara aittir. Böyle bir kariyer, Babürlü sarayında sanatçının toplumsal konumunun yüksekliğini gösterir.

Abdüssamed'e atfedilen eserler arasında "Dövüşen İki Deve" (yaklaşık 1590, özel koleksiyon), "Ekber ve Derviş" (yaklaşık 1580-90, Aga Khan Museum) ve "Bir Prens Münzeviyi Ziyaret Ediyor" (yaklaşık 1585-90, Sadruddin Aga Khan koleksiyonu) vardır. Bu eserlerin çoğunda Fars çizgisinin keskinliği, Hint figür ve doğa gözlemiyle birleşir.

Mirası ve atıf sorunu

Oğlu Muhammed Şerîf de ressam ve yönetici oldu. Abdüssamed'in bilinen son tarihli eseri 1595'tir; yüzyılın son yıllarında öldüğü kabul edilir, kesin tarih bilinmez.

Kimlik ve atıf konusunda bazı belirsizlikler vardır. Aynı adı taşıyan başka sanatçılar bulunduğu gibi, imzasız resimlerin birçoğu yalnızca üsluba bakılarak ona bağlanır. Müze etiketlerindeki "Abdüssamed" kaydı çoğunlukla bir atıftır. Sanat tarihinde değeri ise hem kendi eserleri hem de kurduğu kuşak üzerindendir: Hint ve Fars sanatını bir arada tutan ilk büyük atölye yöneticilerinden biriydi.

Ağaçlı bir arazide Ekber'in bir dervişle konuştuğu, kalem ile yapılmış ince çizim. — Ekber ve bir derviş, Abdüssamed, yaklaşık 1580–90 (Aga Khan Museum koleksiyonu).Aga Khan Museum / Wikimedia Commons · Kamu malı · Kaynak

Resimlere bakarken

"Cemşîd Bir Kayaya Yazı Yazıyor" (yaklaşık 1588) ormanlık ve kayalık bir manzarada, küçük figürlerle dolu bir sahne sunar. "Dövüşen İki Deve" (yaklaşık 1590) mavi yeşil kayalar arasındaki iki hayvanı gösterir; aynı konu Behzâd'a atfedilen bir kompozisyonla akrabadır, bu da Abdüssamed'in Fars kitap sanatı geleneğini Hindistan'a taşıdığını düşündürür. "Ekber ve Derviş" ince kalemle yapılmış, hemen hemen renksiz bir çizimdir; "Prens Münzeviyi Ziyaret Ediyor" ise renkli ve daha geniş bir manzara sunar.

Fars geleneğinden Babürlü atölyesine

Abdüssamed'in çizgisi Safevî Tebriz'inde oluşan incelikle başlar, Hindistan'da yeni modellerle (fil, av sahnesi, portre) birleşir. Bu geçiş, tek bir ressamın üslubunun nasıl iki ayrı kültür arasında köprü kurduğunu izlemek için iyi bir örnektir. Ancak bu yorum sanat tarihçilerinin genel kabul gören bir değerlendirmesidir; her resim için ayrı atıf tartışması sürer.

Kayalık bir dere kenarında bir münzevinin yanına gelen prens ve maiyeti; sağda at ve yürüyenler. — Bir prens münzeviyi ziyaret ediyor, Abdüssamed, yaklaşık 1585–90 (Sadruddin Aga Khan koleksiyonu).Sadruddin Aga Khan Collection / Wikimedia Commons · Kamu malı · Kaynak

Hümâyun'un sürgünü ve Fars ressamlar

Hümâyun, Şîr Şah Sûrî karşısında tahtını kaybedince (1540'lı yıllar) İran'a sığındı ve Tahmasb'ın misafiri oldu. Tebriz'de gördüğü Safevî kitap sanatından etkilenerek bazı ressamları kendi hizmetine aldı. TDV, Hümâyun'un 1544'te Tahmasb'tan yardım aldığını ve Kandehar'ı karşılığında Safevîler'e verdiğini yazar. Bu ilişki, Fars ressamların Hindistan'a gelişinin siyasî çerçevesidir. Abdüssamed'in bu çerçevede bir "diplomasi nesnesi" gibi görülmesi yanlış olur; kaynaklar onun Hümâyun'la karşılıklı bir ilişki içinde bulunduğunu belirtir.

Görseller

Mimari bir sahnede içeride ve dışarıda toplanan figürlerin bulunduğu bir saray sahnesi; altında metin satırları. — Husrev Pervîz'in öldürülmesi, Şah Tahmasb Şâhnâmesi'nden bir yaprak; Abdüssamed'e atfedilir, yaklaşık 1535 (Metropolitan Museum of Art).Metropolitan Museum of Art / Wikimedia Commons · Kamu malı · Kaynak

Benzer sanatçılar

Babür (Büyük Moğol) Ekolü · yaklaşık 1580-1600 arası etkin

Basavan

Basavan, Akbar'ın saray atölyesinde çalışan ve Ebü'l-Fazl'ın tasarımda, portrede ve renkte çağında eşi olmayan bir…

Şiraz'dan Hümâyun'un yanına

Hamzanâme'nin yöneticisi

Memurluklar ve unvan

Mirası ve atıf sorunu

Resimlere bakarken

Fars geleneğinden Babürlü atölyesine

Hümâyun'un sürgünü ve Fars ressamlar

Görseller

Benzer sanatçılar

Basavan

Behzad

Daswanth

Mîr Seyyid Ali

Sultan Muhammed

Hamiler

Ekber Şah

Şah Tahmasb

Eserler

Ekbernâme

Hamzanâme (Ekber Şah'ın Dâstân-ı Emîr Hamza'sı)

Nizâmî'nin Hamse'si

Şah Tahmasb Şehnâmesi (Houghton Şehnâmesi)

Ekoller

Babür (Büyük Moğol) Ekolü

Safevi Ekolü (Tebriz, Kazvin, İsfahan)

Konular

Av ve eğlence

Teknikler

Altın ve yaldız

Pigmentler

Koleksiyonlar

Kaynaklar